Altı Sigma Forum Dergisi / 17. Sayı / 2011 / Söyleşi

S.P.A.C. Danışmanlık

Röportaj: Akın POLAT (S.P.A.C. Danışmanlık / Genel Müdür)

ASF: Akın bey, SPAC Danışmanlık firmasını kurarken amacınız sadece Altı Sigma konusunda danışmanlık hizmeti vermekti. Neden “Sadece Altı Sigma Danışmanlığı” hedefiyle yola çıkmıştınız?
Akın Polat: Hayatımın sonuna kadar şirketim olarak kabul ettiğim ve çok şeyler borçlu olduğumu düşündüğüm Arçelik’ten ayrılmak, benim için oldukça zor bir karar oldu. Arçelik’te geçirdiğim çalışma hayatımın 6 yılı büyük bir motivasyon, başarı ve kazanç sağlamış olsa da, 7. yıl içinde yöneticilik veya yeni bir öğrenme eğrisine geçememiş olmam, içimdeki çalışkan çocuğun ölmesine veya heyecanını kaybetmesine neden olmaya başlamıştı. Bu motivasyon düşüklüğüne karşı önlem olarak, o zamanki yöneticilerim bana Altı Sigma Karakuşak programına önerdiler. Bende kabul ettim, ama kaybolan heyecanı yeniden bulmak mümkün olmayınca, yöneticilerimden icazet alarak Arçelik'ten ayrılım. İşte bu noktadaki ilk amacım sadece Altı Sigma Danışmanı olmak veya eğitim satmak kesinlikle değildi. Özellikle 2001 krizini yaşadığımız o günlerde, aylar boyunca iş yapmaksızın ofiste oturduğum, tasarım işi yaptığım ve hatta taahhüt işlerine dahi girdiğim oldu.
Tam CV hazırlayıp yeni bir iş aramaya başlamayı düşünürken, tesadüfen 45. Avrupa Kalite Konferansı'nın İstanbul’da yapıldığını öğrendim. Kasada kalan son kuruşları bu konferansta mütevazi bir stand açabilmek için harcadım. Şans bu ya, o konferanstaki yabancı konuşmacıların büyük bir kısmı Altı Sigma’yı ve sundukları olanakları Türk İş dünyasına tanıtmaya çalışıyorlardı. Türkiye’de bir kaç büyük şirket dışında bilinmeyen ve kullanılmayan bu metodoloji, konferansın en önemli konusuydu. Ben ise konfetansta basit bir yazıcıdan aldığım slaytlarda Altı Sigma’yı anlatmaya çalışan bir standda bekliyordum. İşte S.P.A.C.’yi Altı Sigma dünyasına sunan büyük tesadüf ve şans buradaydı. Konferansta ilk anlaşmamızı Eczacıbaşı Genel Müdürü sayın Şadi Burat ile yaptım.
Zamanla artan iş hacmimiz, deneyimlerimiz ve konsantrasyonumuz bize bir şeyler öğretmeye başladı. Bu öğretilerden ilki ve beklide en önemlisi Müşterimize Değer Yaratmak ve değer yarattıkça kazanmaktı. Bunun tek yolunun ise çok sayıda işe yüzeysel olarak bulaşmak veya yapıyormuş gibi görünmek yerine, bir konuda uzmanlaşmak ve standartları belirleyecek detayda işi bilmenin daha doğru olduğu şeklinde yorumladık. Ne ISO, ne eğitim, ne EFQM,… bizden başka kimselerin bilmediği özel konumuzda olabildiğince derin sondaj yapmaya karar verdik ve kuruluşumuzun 4. yılında ‘Biz bildiğimiz en iyi işi yapıyoruz’ sloganını ile müşterimize ulaştık. Bu çizgimizden de hiç sapmadan yolumuza devam ettik.
2005 Yılında tüm dünyada Altı Sigma’nın Yalın Altı Sigma ile entegre olarak ilerlediğini görünce yabancı iş ortaklarımızla birlikte YALIN Altı Sigma entegrasyonunu önce kendi bünyemize, sonra müşterilerimize uygulamaya başladık. Şu an S.P.A.C. bildiği en iyi işi yapmaya devam ediyor. Bundan sonra yapacağı işlerde de en iyi bilen kuruluş olma veya bu işe hiç bulaşmama gibi bir stratejimiz var. Bu strateji bizi biz yapan önemli bir nokta. Bunu biz sadece Yalın Altı Sigma işi yaparız, başka bir iş yapmayız olarak da algılanmasını istemiyorum. Fakat yaptığımız işi yapıyormuş gibi görünmeyeceğimize, konumuzda en derin detaylara ulaşarak fark yaratacağımıza inanıyorum. 

ASF: Bugün uluslar arası rekabet için neredeyse “olmazsa olmaz” olan Altı Sigma ve Yalın Altı Sigma uygulamalarının 1990’ların sonunda Türkiye’de ve Dünya’daki durumu ve algılanışı nasıldı? Türk özel sektörü konu hakkında bilgi sahibi miydi?
AP: Sene 2001. Akın POLAT olarak Türkiye’nin en büyük krizinde Arçelik’teki işinden ayrılmış ve eğitim veya danışmanlık satmaya çalışan bir adamın ne halde olacağını tahmin edebilir misiniz? Üstelik iş dünyasının çok çok azının bildiği Altı Sigma denen, lüks ve gereksiz bir hizmeti satıyorsunuz. 2001’de en az 70 firmayı kendi olanaklarımla ziyaret ederek Altı Sigma’yı anlattım. Baktık ki bu işin sonu gelmiyor ve büyük zaman/paralar harcıyoruz, işte o zaman seminer meteryallerimizi kullanarak bir kitap hazırlayalım ve bu kitap Türk İş dünyasının bu konuda basılmış ilk kitabı olsun dedik.
Aslında Türkiye Altı Sigma’yı ve temel felsefesini bu kitaptan öğrendi diyebilirim. O yıllarda her sene katıldığımız Kalder Konferanslarında Altı Sigma Nedir? isimli bu kitabımızdan 3 yıl için 10,000 adet ücretsiz dağıtım yaptık. Sonraki 2 yıl içinde ise Türk iş dünyası Altı Sigma’yı çok hızlıca keşfederek okumaya ve araştırmaya başladı.
2005 yılına geldiğimizde konu ile ilgili olan hemen hemen herkesin Altı Sigma’yı öğrendiğini sanıyorum. 2005 yılına geldiğimizde Altı Sigma Forum dergisini yayınlamaya başladık ve her yıl 5,000’den fazla okuyucuya ücretsiz olarak ulaştırdık. Naçizane kitaplarımızın, dergilerimizin ve konferanslardaki aktif bildirilerimizin de bu sürece önemli katkı sağladığını söyleyebilirim.
Bu çabaların ve yayınların bize yarattığı maliyetleri S.P.A.C. ortakları şu şekilde değerlendirdik. Türk insanının-Kobinin yata, kata arabaya verecek parası vardır ama işine yatıracak parası yoktur derler. Biz paramızı işimize yatırmaktan hiç imtina etmedik ve sosyal açıdan da bize yüksek motivasyon sağladığını gördük. Bu çabalar ve beraberinde getirdiği dinamizm olmasa S.P.AC. Danışmanlık’da 11 yıldır devam edemezdi.

ASF: Yabancı firmaların Türkiye’de Altı Sigma konusunda danışmanlık hizmeti vermesinin avantaj/dezavantajları olduğunu düşünüyor musunuz? S.P.A.C. Danışmanlığın kurulması kararında bu yaklaşımınız rol oynadı mı?
AP: Yabancı danışmanlık şirketlerinin Türkiye’de iş yapmaları ve bu iş için iş ortağı olarak S.P.A.C. Danışmanlığı kullanmaları bizim başarımızda önemli bir paya sahiptir. Bu olanaklar olduğu için SPAC olarak biz Global bir bilgi birikimine sahip olma şansı yakaladık.
ABD'de verilen programlar, projeler birkaç aylık faz farkı ile bizlerin bilgi dağarcığına eklendi. Bu işbirliği sayesinde Yalın Altı Sigma konusundaki Türkiye’nin ilk yayını olan Yalın Altı Sigma Nedir? Kitabını telif haklarını da satın alarak bastık ve bu entegrasyonu yapan ilk danışmanlık şirketi olduk. ASQ ile olan işbirliğimiz çerçevesinde Altı Sigma Forum dergisine makale satın alarak yeniden yayınlama olanağını kullandık.
Bunlar gerçekten çok güzel hususlar. Fakat kritik olan konu, global bilginin, yerel kültürlere uygun olarak aktarılması ve programın yönetilmesi. Yabancı danışmanlık şirketlerinin bu noktada çok başarısız olduklarını da gördük. Bu konunun önemini bilenler ve dikkatli olanlar ise Türkiye'ye gelerek bize rakip olmak yerine bizimle iş ortağı olmayı tercih ettiler.
Özetle; bilgi güçtür, bilgiye sahip olmak için bazen fazla para ödemeniz gerekibilir. Ama bundan uzak kalırsanız şişman bir şirket olarak hantallaşır ve demode olabilirsiniz. Bu antremanlar için dahi olsa yabancı şirketlerin Türk İş dünyasına destek olacağına eminim. Biz bu konudaki düşüncemizi her iki yılda bir düzenlediğimiz Yalın Altı Sigma konferanslarında Türk iş dünyasıyla paylaşıyoruz ve dinamizmin yitirilmemesi yönünde mesaj veriyoruz. Türkiye'deki Yalın Altı Sigma uygulamalarının etkinliğini arttırmak için global bilgileri ve deneyimleri Türk iş dünyasının gündemine getirmeyi, orada tutmayı ve yerel platformlarda tartışmayı hedefliyoruz. 

ASF: Yalın Altı Sigma’ya başlama konusunda karar verme kriterleri size göre nedir? Yani hangi nitelikleri taşıyan firma yönetimleri, hangi parametrelere göre harekete geçme kararı almalı?
AP: Bence bu konuda organizasyonel yapısını oluşturmaya çalışan her kurum veya kuruluşun Yalın ve Altı Sigma temelli bir sürekli iyileştirme ve geliştirme stratejisine ihtiyacı var. Burada önemli olan, şirket yönetimlerinin verimsizlik, hatalar ve katma değersiz işlerin maliyetlerini nasıl algıladığıdır. Eğer bu maliyetlere gereken önem veriliyor, iş ciddiye alınıyor ve çözüm yolu aranıyorsa hiç vakit kaybetmemeli. Yok eğer bu maliyetler önemli değilse veya öyle algılanmıyorsa bu işe başlandığında başarısız olunacağına kesin gözüyle bakıyorum.
Bu konuda kendi sağlığımızla ilgili bir analoji kurabilirim. Örneğin; hasta olduğumuzda bunu ayakta atlatabiliyorsak, günlük yaşamımızı pek değiştirmeden bir-iki aspirin veya nane çayı ile tedavi olabiliriz. Tansiyon, kalp, kolestrol gibi sorunlarla karşılaştığımızda ise bu konunun önemli olduğunu biliriz ve mevcut yaşantımızı ciddi bir şekilde değiştirmeye çalışırız. İşte sürekli iyileştirmeyi bu ciddiyetle algılayan bir kurum derhal Yalın Altı Sigma'ya başlama kararı almalıdır. Burada önemli olan konu, her firmanın anlaması gereken Yalın Altı Sigma’nın birbirinden farklı olmasıdır. Örneğin kalite birikimi veya verimlilik seviyesi nispeten az olan firmalarda Yalın araçlarının baz alındığı bir program ile işe başlamak daha uygun iken, otomotiv, elektronik gibi ileri seviye verimliliklerin konuşulduğu sektörlerde Deney Yasarımı, ürün güvenilirliği gibi Altı Sigma temelli daha ileri düzey ihtiyaçları karşılayan bir program sunulmalıdır.
Benzer şekilde araba satışı yapan bir firmanın uygulayacağı Yalın Altı Sigma modeli ve içerikleri ile araba üretimi yapan bir firmanın uygulayacağı modelin içerikleri epeyce farklılıklar göstermek durumundadır. Biz satış, dağıtım ve bankacılık sektörlerinde çok başarılı bir şekilde Yalın Altı Sigma projelerini Deney Tasarımı, regresyonlar, proses yeterlilik… gibi araçlar olmaksızın, Yalın ve süreç değer akış haritalama veya Değer Akış İyileştirme adını verdiğimiz yöntemleri uygulayarak çözebiliyoruz.
Siz isterseniz bunun adına Yalın, Altı Sigma veya TPM diyebilirsiniz. Bence mühim olan nokta, aşama aşama Sürekli İyileştirmeyi çalıştıran bir motor yaratabilmek ve bunu kuruma özel hale getirmektir. Asıl hedef bu olmalıdır.   

ASF: Türkiye’de Altı Sigma uygulamalarının 1990’ların sonuna doğru yaygınlaşmaya başladığı düşünülürse SPAC’nin sektördeki varlığıyla Altı Sigma’nın Türkiye’deki tarihi büyük oranda örtüşüyor. Size göre Altı Sigma’nın ülkemizdeki evrimi Dünya’daki evrime parelel bir gelişim gösteriyor mu?
AP: Aslında Altı Sigma’nın 1995’den sonra yayılmaya başladığının hikayesi anlatılsa da özellikle’de Avrupa’da yayılımı 2000 yıllarında görüyoruz. Türk şirketlerinin metodolojiyi birkaç yıllık faz farkı ile tanıdığını ve uygulamaya başladığını söylersek büyük hata yapmayız. Fakat Türkiye’deki uygulamalara baktığınızda yayılım stratejilerinin başlarda ABD ve Avrupa’nın büyük devletlerinden farklı oluğunu görürsünüz. Yurt dışında 2000-2005 yıllarında az sayıda tam zamanlı çalışan Karakuşaklarla uygulamalar yürütülürken, Türkiye’de yarı zamanlı, daha fazla çalışanın katılımı ile Yeşilkuşakların yürütmeyi sağladıklarını görebilirsiniz. Bu sayede, çalışan sayıları nispeten çok daha az olan Türk firmaları, çalışanlardan daha fazla oranda Yeşilkuşak projeleri yapmalarını sağlarken, bu çalışmalarda fark yaratan kişileri ikinci aşamada Karakuşak olarak, daha fazla zamanlı olarak bu işe kanalize etme yoluna gitmiştir. Şu anda dünyada az sayıda tam zamanlı Karakuşaklarla bu işi sürdürmek yerine Türkiye’deki gibi Yeşilkuşak'tan Karakuşak’a geçen modelleri uygulamaktadır. Bu açıdan baktığımızda evrimleşmenin zaman zaman dünyanın önünde adımlarla ilerlediğini söyleyebiliriz.
Fakat büyük devletlerin ve kurumların büyük bütçeleri ile sağlanan Ar-Ge olanakları bilgi geliştirme ve üretme konusunda bazı ülkeleri öncü yapmaya devam etmektedir. Örneğin ABD'de, işi Yalın Altı Sigma danışmanlığı olan bazı firmalarda yüzlerce danışman çalışırken, Türkiye’nin bu alandaki en büyüğü olan SPAC Danışmanlık kadrosunda 18-20 kişi bulundurmaktadır. ABD'de üniversiteler bünyesinde kürsüler oluşturulmakta ve sanayi için projeler geliştirilmektedir. Bu çalışmaları henüz Türkiye’de pek sık göremiyoruz.  

ASF: Dünya’daki gelişimine benzer biçimde Türkiye’de de Altı Sigma öncelikle üretim şirketlerinde uygulanmaya başlandı. Dünyada, üretim sektöründen kat kat büyük olan hizmet sektöründe ise hızlı bir yayılım gösterdiği izleniyor. Sizce bunun nedenleri nedir ve Türkiye’de hizmet sektöründeki hangi alt sektörler Yalın Altı Sigma uygulamalarından yüksek katma değer yaratabilme potansiyeli taşıyor?
AP: Türkiye’de faaliyet gösteren bir çok hizmet firması hala Yalın Altı Sigma'nın üretim şirketleri için daha iyi olduğunu söyleyedursun, özellikle ABD'de metodolojinin en yoğun kullanıldığı alanlar "hizmet üretim" sektörleridir. Çünkü hizmet üreten kurumlarda verimlilik seviyeleri üretim şirketlerine göre kat ve kat küçük, dolayısıyla sürekli iyileştirme sayesinde elde edilebilecek fırsatlar da bir o kadar büyüktür.
Hizmet sektöründe hatanın, verimsizliğin görülememesi ve ölçülememesi, bu alandaki sürekli iyileştirme ve geliştirme kültürünün gelişimine engel olmuştur. Sürekli iyileştirmeyi bilen ve hurdasını, verimini, hatasını sayan bir üretim şirketi 4 elle Yalın Altı Sigma’ya sarılırken, hizmet şirketlerinin uzak durmaları çok anlamsız. Fakat buradaki en temel algı hatası, üretimin Yalın Altı Sigma’sının hizmet süreçleri içinde birebir çalıştırılacağı ve bunların çoğunun anlamsız olacağıdır. Oysaki süreç yönetmek, değer akışını izlemek, hatayı görünür kılmak, tedarik sürelerini, takt zamanlarını dengelemek... hizmet süreçlerinin vazgeçemeyeceği hususlardır ve bunlar Yalın Altı Sigma’nın DMAIC problem çözme modelinin içinde etkin bir sıra ile kullanılabilmektedir. 
Bu alanda ABD'deki çalışmalar özellikle sağlık sektöründe yoğunlaşıyor. Dünya sağlık hizmetinin lideri olan Amerikalı firmalar, sağlık süreçlerini ölçme, değerlendirme, verimlilik konusunda da dünya ortalamalarının çok çok üzerinde seviyelere ulaşmıştır.
Ben özellikle turizm ve otelcilik sektöründe Yalın Altı Sigma’nın çok etkili olacağını bekliyor ve o sektörlerin harekete geçmesi gerektiğini düşünüyorum. Bu sektörlerin Türkiye’deki en temel sıkıntısı, organizasyon içindeki kadroların geçici veya kısıtlı olması. Ayrıca maalesef firma ciroları nispeten küçük seviyelerde ve henüz sanayileşmeye başlıyor. Sektörün sanayileştikçe inşaatçılık kültürünün değişeceğini biliyoruz. 

ASF: Sonuncusu 2010 yılında olmak üzere bugüne kadar 3 tane Yalın Altı Sigma Konferansı düzenlediniz ve 2 tanesi çeviri 4 kitap yayınladınız. Bu etkinliklerin sonuçlarına baktığınızda nasıl bir fonksiyonu yerine getirdiğini düşünüyorsunuz?
AP: Bu konudaki çalışmalar ve yatırımlarımız S.P.A.C.’ı SPAC yapan temel farklılıkların birer ürününden başka bir şey değildir. SPAC kendini hiçbir zaman eğitim firması olarak tanımlamamıştır. Yalın Altı Sigma konferansları ve yaptığımız yayınlara ek olarak ODTÜ Teknoparkının sunduğu olanaklar sayesinde 3 adet Tübitak projesini başarıyla tamamlamıştır. 2004 yılından bugüne kadar yayın hayatında olan ve finansmanını üstlendiği Altı Sigma Forum derginsini yayınladığı için ve ücretsiz olarak dağıttığı 10,000’i aşkın kitap ve konferanslar sayesinde Yalın Altı Sigma danışmanlığında rakiplerinden farklıdır.
Gerçekleştirdiğimiz bu etkinliklerin ve çalışmaların her birinin Türkiye’de Yalın Altı Sigma yayılımının sağlıklı ve başarılı bir şekilde yürütülmesinde katkı sağladığını düşünüyoruz. Bu çalışmalar sayesinde SPAC Danışmanlık’ın Türkiye’nin en iyi Yalın Altı Sigma Danışmanlık firması olduğunu ve 15’ten fazla ülkeye hizmet ihracatı yaptığını söyleyebiliyoruz. 
Özetle bu faaliyetlerimiz SPAC’nin sosyal sorumluluklarını yerine getirmesini sağlarken ve Türk iş dünyası için faydalı olurken, SPAC’ı en iyi ve rekabette lider konuma getirmiştir. 

ASF: SPAC henüz on yılını tamamlamadan yurtdışına Yalın Altı Sigma Danışmanlığı ihraç eden bir kurum haline geldi. Avrupa, Asya ve Ortadoğu’da eğitim ve proje danışmanlığı yaptınız ve bu çalışmalar artarak sürüyor. Bunu nasıl gerçekleştirdiniz ve yurtdışı için gelecek planlarınız nedir?
AP: Bu alandaki çalışmalar bizim için çok önemli bir gurur kaynağı. Polanyadan, Suudi Arabistan’a Pakistan’dan Maceristana kadar 15’den fazla ülkeye Yalın Altı Sigma konusunda danışmanlık hizmeti satmak, global iletişim kanallarınızın ve bilgi kanallarınızın olması ile mümkün oldu. Yabancı danışmanlarla işbirlikleri, Yalın Altı Sigma konferansları... bilgi birikiminde ve markalaşma da bize fırsatlar sunuyor.
Yurt dışına açılma fırsatı ayağımıza geldiğinde korkmadık, bilakis çok daha yoğun çalışarak yabacı dil hizmet sunumu için çalıştık. Geldiğimiz nokta bizi memnun ediyor ve mutluyuz, ama yurt dışında çok çok büyük fırsatlat var ve biz bunun farkındayız. Henüz o fırsatlar için bu aşamada yeterince organize olduğumuzu söyleyemiyorum. Sanırım güvendiğimiz kişi ve konusunda uzan danışmanlarla bu pazarlarda iş birliği yaparak o pazarlarda yayılmaya ve şubeler açmaya çalışacağız. 

ASF: Son olarak ikinci 10 yıl için hedeflerinizi ve planlarınızı sorarak tamamlayalım. 
AP: İkinci on yıl için hedeflerimizden biri öncelikle sağlıklı kalmak ve düzenli antrenmanlarla fit kalabilmektir. İkinci on yıl için önümüzde bulunan tehdit Yaşlılık evresi iken, fırsat ise sahip olunan bu tecrübe ile gençlik aşamasında daha güçlü ve atletik olabilmektir. Amacımız ebetteki fırsatın peşinden koşmaktır. 
Bu noktadan hareketle ikinci on yılın sonunda sadece Türkiye değil, Asya ve Orta Doğuda konusunda uzman ve güvenilir bir danışmanlık şirketi olmak arzusundayız. Türkiye’den bilgi birikimimizi yurt dışına ihraç etmek, bizler için çok keyifli bir iş. Bu büyümeyi sağlayabilmek için çok iyi danışmanları bünyemizde mutlu ve işimizin ortağı yapabilmeyi hedefliyoruz. 
Yalın Altı Sigma temelinde edindiğimiz deneyimler bizlere yöntemin adından çok, sürekli iyileştirme ve geliştirme yolunda her müşteriye özel modeller ve iyileştirme motorları oluşturmamız gerektiğini gösterdi. Bu noktadan sonra Toyata’nın TPS gibi her müşterimizin kendi sistemini kurması ve sahip çıkmasını sağlamayı hedefliyoruz. Bu amaçla bankacılık sektörü, turizm ve otelcilik sektörü gibi değişik sektörler için uzman birimlerin oluşmasını sağlayacağız ve süreç standartlarını belirleyerek, kıyaslama yapabilme yeteneğine sahip olacağız.  
Gerçek anlamda süreç yönetimi ve süreç bazlı yönetim kumandasını kurabilmek ve dinamik olarak yönetilmek amacı ile Ar-Ge çalışmaları yapacağız. Bu Ar-Ge çalışmalarının ileride işimizin çok ileri seviyede sürdürülmesine destek sağlayacağına ve birçok işi de beraberinde getireceğine inanıyoruz.  
Bu hedeflerin bizi 10 yıl sonra Türkiye’nin en büyük danışmanlık firması haline getireceğine inanıyoruz.  Bunu yaparken Müşterimize Katma Değer Sağlamayacak Hizmetlerimizden Katma Değer Sağlamayacağımızdan eminiz. Bu ilke müşterimiz kazandıkça bizde kazanırız anlamına geliyor. Biz çok daha fazla kazanmak istiyoruz. 
ASF: Soruları yanıtladığınız için teşekkür ederiz.